7’den 77’ye Herkes için İktisat!

Öncelikle, güncele dair uzunca yıllardır isteklenip şimdiye kısmet olan bu ilk yazımla herkese merhabalar. Bu gecikmenin iki temel sebebi var: birincisi genel anlamda sahip olduğum bilgi-birikimimi düzenli yazmak için yetersiz görmem, ikincisi ise abartısız şekilde ‘‘procrastination’’ yani ‘‘eringeçlik’’. Peki neden tembellik değil de eringeçlik? derseniz biz, ben, tembel değiliz yani herhangi bir işi yapma konusunda kaygılarımız yok! Bizim temel sorunumuz yapmamız gerekenleri çoğu zaman, hatta her defasında, son dakikaya erteliyor oluşumuz. Bundan sonra sağlığım elverdikçe, haftalık olarak, yazılarıma devam edeceğim.

İlk yazımda çok fazla detaya girmeyip meramım nedir? Sizlere neleri anlatacağım ile başlayacağım. Daha açık bir ifadeyle; ‘‘yol haritamı’’ sizlerle paylaşacağım ve de temel olarak ‘‘nasıl okunmalıyım?’’ sorusuna cevap mahiyetinde bir giriş yapacağım. Yazılarım temel olarak iki ana kısımdan oluşacak olup; bir olayın/olgunun, mekanik olarak, kuramsal boyutta nasıl işlediği? (1) ve gündelik hayatımızı, pratikte,  nasıl etkilediği? (2) gibi kaynak soruların cevabı niteliğinde olacaktır.

Bu yazı dizisi, esas olarak, temel iktisadi kavramları ele alarak iktisadi kuramları mekanik çerçeveden çıkaracak ve gündelik hayatta vücut bulduğu haliyle yani hayatın her alanında yürüttüğümüz iktisadı faaliyetlerle eşleştirerek; 7’den 77’ye herkese iktisadı anlatmayı amaçlamaktadır.

İlk olarak, her başlangıçta olduğu gibi, iktisat kelimesinin anlamıyla başlamak istiyorum. İktisat kelimesi Arapça kökenli olup, ‘‘tam hedefe yönelme ve doğru yol’’ anlamına gelen “ksd” kökünden türemiştir. Ekonomi ise fransızca kökenli bir kelimedir, yine tutumluluk anlamına gelmekle beraber kökeni Antik Yunan’a dayanmaktadır; oikonomía ‘‘ev idaresi’’ sözcüğünden alıntıdır. Türkçe’de ise ilk defa Kamus-ı Türki’de (1900) karşıma çıkan bu kelime; ‘‘itidal üzere hareket etme ve harcamada tasarruflu olma’’ olarak tanımlanmıştır. Ayrıca, ilm-i iktisad ise ‘‘ekonomi’’ olarak tanımlanmaktadır. Türk Dil Kurumu’nca (TDK) yayımlanan Büyük Türkçe Sözlük’e göre; Ekonomi ve Tutum anlamlarına gelmektedir. Ve de iktisat (ekonomi) şu şekilde tanımlanmaktadır: ‘‘Sınırsız insan gereksinmelerinin karşılanmasında kıt kaynakların alternatif kullanımlar karşısında karar verme ve seçim yapma yollarını inceleyen sosyal bir bilim dalı.’’ (BSTS-İktisat Terimleri Sözlüğü, 2004).

Bu kavramlardan da anlaşılacağı üzere iktisat ilmi gündelik hayatın hengamesi içerisinden bizi alarak doğruya götürecek yol, yöntem ve kararlar bütünüdür. Bu kararları alırken de dikkat etmemiz gereken şeyler ise şu şekilde sıralanabilir; dengeli hareket etmek ve tutumlu olmak. Buradan hareketle diyebiliriz ki denge gözeteceğiz yani adil olacağız, eğer ki terazinin bir kefesine diğerinden fazla olursa ve öylece işleme devam edersek; ya dükkandan fazla mal verip zarar etmiş oluruz ya da müşterinin fazladan parasını gaspetmiş oluruz. Her iki durumda uzun vadede sürdürebilir değildir. Tutumlu olmak ise ölçülü bir şekilde harcamaktır, israf etmemektir. İhtiyaçlarımızdan arta kalanı ise tasarruf etmek demektir. Özetle, iktisat ilmi; doğru hedefe giden bu yolda, bize, dengelerimizi gözetmeyi ve ölçülü bir biçimde hareket etmeyi tavsiye etmektedir.

Bu aşamaya kadar olan kısımda konuya genel olarak bir giriş yapmanın yanında, iktisat ilminin insan açısından önemini ve insanlara en temelde neyi önerdiği üzerine durdum. Bundan sonraki yazılarda, konuyu, insan özelinden alıp insan ilişkileri geneline oradan ise toplumsal düzeydeki yansımalarına taşıyacağım. Aksini iddia etmediğim sürece, burada kullanacağım kavramlar, TDK İktisat Terimleri Sözlüğündeki temel anlamlarıyla kullanılacaktır. Yapacağım önermelerin tamamı ise mevcutta hakim olan kapitalist ekonomik sistem çerçevesinde olacaktır ama insani değerlerden yoksun olmayacaktır. Elbette bu ifade, sistemin tamamını doğru bulduğumu ya da onayladığımı göstermez sadece edindiğim tecrübe, gözlemlerim ve de aldığım eğitim tamamen bu iklimde gerçekleştiği için bu yolu izleyeceğim.

Ekrem KÜÇÜK,

Texas A&M University, College Station, TX, USA.

 

ekremkucuk46@gmail.com

 

PAYLAŞ